Dịch Vụ Tài Chính Phái Sinh Là Gì? Các Loại Giao Dịch Phái Sinh

25/03/2024 (cập nhật lần cuối: 19/01/2026)

Dịch vụ tài chính phái sinh là công cụ tài chính được sử dụng để phòng ngừa rủi ro hoặc tăng thu nhập. Đây là loại dịch vụ đóng vai trò quan trọng trong thị trường phái sinh. Để hiểu rõ hơn về khái niệm cũng như các dịch vụ tài chính phái sinh hay cách phân biệt các loại giao dịch phái sinh, các nhà đầu tư hãy cùng Gia Cát Lợi theo dõi bài viết dưới đây nhé!

Dịch vụ tài chính phái sinh là gì?

Dịch vụ tài chính phái sinh là một dạng hợp đồng tài chính được xây dựng dựa trên giá trị của một tài sản cơ sở. Tài sản cơ sở có thể là ngoại tệ, hàng hóa, chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán. Giá trị của công cụ phái sinh tăng hay giảm phụ thuộc vào giá trị của tài sản cơ sở trong hợp đồng.

Vai trò của dịch vụ tài chính phái sinh

Dịch vụ tài chính phái sinh đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính, mang lại nhiều lợi ích cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp. Dưới đây là một số vai trò chính:

Quản lý rủi ro

Dịch vụ tài chính phái sinh giúp các nhà đầu tư, doanh nghiệp bảo vệ tài sản trước những biến động về giá của các tài sản cơ sở hoặc giảm thiểu tác động tiêu cực của thị trường biến động.

Những người tham gia vào thị trường phái sinh với mục đích để phòng ngừa hoặc giảm thiểu rủi ro thì được gọi là người phòng hộ. Ngược lại, với những nhà đầu tư tham gia với mục đích tìm kiếm lợi nhuận và chấp nhận những rủi ro có thể xảy ra thì được gọi là nhà đầu cơ.

Có thể bạn quan tâm:

• Cách quản trị rủi ro hiệu quả
• Phòng ngừa rủi ro bằng hedging

Cung cấp chỉ số báo giá

Đối với thị trường tài chính thì dịch vụ tài chính phái sinh còn phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về giá của các tài sản cơ sở trong tương lai. Cụ thể, các hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn có đề cập tới giá xác định của tài sản tại thời điểm ký kết hợp đồng thì đây sẽ là cơ sở để hình thành giá trao ngay của hàng hóa/chứng khoán. Từ đó nhà đầu tư có thể dựa thêm vào yếu tố này để dự đoán xu hướng thị trường và đưa ra quyết định hợp lý.

Tuy nhiên, mức giá kỳ vọng mà các nhà đầu tư đưa ra có thể thay đổi vì thị trường phái sinh không trực tiếp dự báo về tương lai của giá giao ngay mà chỉ cung cấp các thông tin tham khảo về biến động giá cho các nhà đầu tư.

Mức giá kỹ quỹ của các sản phẩm phái sinh

Đa dạng hóa danh mục đầu tư và thúc đẩy thanh khoản thị trường

Sự ra đời của dịch vụ tài chính phái sinh đã góp phần mở rộng và đa dạng hóa loại hình đầu tư trong thị trường tài chính, giúp người tham gia có thêm cơ hội lựa chọn loại hình đầu tư phù hợp. Cùng với đó, giao dịch phái sinh còn cho phép nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy để tiếp cận vào thị trường với số vốn nhỏ. Điều này làm cho thanh khoản của thị trường phái sinh sẽ cao hơn so với thị trường giao ngay.

Các loại dịch vụ tài chính phái sinh

Các dịch vụ tài chính phái sinh phổ biến gồm:

Hợp đồng tương lai (Futures Contracts)

Hợp đồng tương lai là thỏa thuận giữa hai bên về việc mua hoặc bán một tài sản với mức giá đã thỏa thuận tại thời điểm ký kết hợp đồng. Hợp đồng tương lai là các hợp đồng được tiêu chuẩn hóa giao dịch trên các sàn giao dịch.

Hợp đồng kỳ hạn (Forward Contract)

Hợp đồng kỳ hạn tương tự như hợp đồng tương lai, tuy nhiên chúng không được giao dịch trên các sàn giao dịch mà chỉ dùng để giao dịch mua bán tự do. Hợp đồng kỳ hạn cho phép người mua và người bán có thể tùy chỉnh các điều khoản, quy mô và quy trình thanh toán.

Hợp đồng quyền chọn (Options Contract)

Hợp đồng quyền chọn là hợp đồng cho phép người mua quyền nhưng không phải nghĩa vụ mua hoặc bán một tài sản vào một ngày xác định trước trong tương lai với một mức giá cụ thể. Tuy nhiên, người mua quyền phải trả phí mua quyền, tức là khoản phí để có quyền lựa chọn.

Hợp đồng hoán đổi (Swaps Contract)

Hợp đồng hoán đổi là một công cụ tài chính phái sinh phổ biến, thường dùng để trao đổi một loại dòng tiền này với một loại khác. Các dòng tiền này được gọi là nhánh của hoán đổi và được tính bằng cách dựa trên các giá trị nguyên tắc danh nghĩa.

Phân biệt phái sinh hàng hóa và chứng khoán phái sinh 

Hiện nay trên thị trường phái sinh có 2 loại giao dịch phái sinh được sử dụng phổ biến là phái sinh hàng hóa và chứng khoán phái sinh.

Giao dịch phái sinh hàng hóa là gì?

Giao dịch phái sinh hàng hóa hay giao dịch hàng hóa phái sinh là một hình thức đầu tư vào hàng hóa dựa trên các chỉ số về giá của một tài sản cơ sở thông qua Sở giao dịch hàng hóa Việt Nam. Các tài sản cơ sở thuộc 4 nhóm chính sau:

• Nông sản: ngô, lúa mì kanas, đậu tương,…
• Kim loại: thép LTE, đồng, bạc,…
• Nguyên liệu công nghiệp: cao cao, đường, cà phê,…
• Năng lượng: dầu Brent, dầu WTI, khí thiên nhiên,…

Xem thêm: Đầu tư hàng hóa phái sinh là gì? Ưu nhược và đặc điểm

Giao dịch phái sinh chứng khoán là gì?

Chứng khoán phái sinh là loại chứng khoán thứ cấp, giá trị của chúng được xác định dựa trên các tài sản tài chính được liên kết với chứng khoán cơ sở. Đây được xem là dạng đầu tư nâng cao gồm 2 sản phẩm chính:

• Sản phẩm khóa: bao gồm hợp đồng hoán đổi, hợp đồng tương lai, hợp đồng chuyển tiếp. Các bên tham gia ràng buộc với các điều khoản đã thỏa thuận trong suốt thời gian hợp đồng.
• Sản phẩm quyền chọn có quyền chọn cổ phiếu: người tham gia có quyền, nhưng không có nghĩa vụ mua hoặc bán tài sản cơ sở.

Xem thêm: chứng khoán phái sinh, những diều cần biết

So sánh hàng hóa phái sinh và chứng khoán phái sinh?

Thị trường phái sinh đang thu hút sự chú ý của giới đầu tư bởi tiềm năng sinh lời hấp dẫn. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư vẫn gặp khó khăn trong việc phân biệt hai loại công cụ phổ biến: Hàng hóa phái sinh và Chứng khoán phái sinh. Dưới đây là bảng so sánh của hai loại hình đầu tư này:

	Hàng hóa phái sinh	Chứng khoán phái sinh
Tài sản cơ sở	Hàng hóa thuộc 4 nhóm chính gồm: nông sản, kim loại, nguyên liệu công nghiệp, năng lượng	Tài sản cơ sở các chỉ số VN30, HNX30 và hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ
Mục đích	Phòng ngừa rủi ro về giá, tăng thu nhập	Tăng thu nhập, tạo lập thị trường
Thời gian giao dịch	Gần như 24/5	Từ thứ 2 đến thứ 6:  Từ 8h45 – 11h30 và 13h45 – 14h45
Pháp lý	Bộ công thương cấp phép	Bộ tài chính cấp phép
Biên độ giá	Không giới hạn	+/- 7%
Lãi suất qua đêm	Không	Khoảng 13%/năm
Mức ký quỹ	1/10 – 1/30	1/1
Tính thanh khoản	Cao	Trung bình
Thời gian thanh toán	T+0	T+2

Mỗi kênh đầu tư đều có ưu và nhược điểm riêng và tùy thuộc vào mục tiêu đầu tư mà người tham gia có thể lựa chọn loại đầu tư phù hợp. Nhưng để đầu tư hiệu quả thì nhà đầu tư cũng cần phải tìm hiểu thông tin về thị trường đó cũng như xác định rõ về nguồn vốn hiện có để đưa ra chiến lược đầu tư thích hợp.

Hiện tại, Gia Cát Lợi chính thức ra mắt ứng dụng giao dịch hàng hóa phái sinh App GCL Trading dành cho điện thoại –  nền tảng giao dịch hàng hóa phái sinh hiện đại, mang đến giải pháp quản lý và tiếp cận thị trường hàng hoá quốc tế tiện lợi, giúp nhà đầu tư giao dịch linh hoạt, hiệu quả mọi lúc, mọi nơi.

Tải ngay App GCL Trading

• Phiên bản iOS: Tải ngay tại đây
• Phiên bản Android: Tải ngay tại đây

Trên đây là bài viết về dịch vụ tài chính phái sinh, hy vọng bài viết đã giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về thị trường phái sinh. Nếu có thêm thắc mắc nào, Quý khách hàng có thể liên hệ trực tiếp với Gia Cát Lợi thông qua website giacatloi.vn hoặc hotline 024 7109 9247 để nhận được sự hỗ trợ nhanh chóng và hiệu quả từ đội ngũ nhân viên.