Hợp đồng kỳ hạn là gì? Đặc điểm và ưu nhược điểm

04/04/2020 (cập nhật lần cuối: 24/04/2025)

Hợp đồng kỳ hạn (Forward Contract) là thỏa thuận mua hoặc bán một lượng tài sản cơ sở nhất định vào một thời điểm xác định trong tương lai. Vậy thị trường kỳ hạn vận hành như thế nào? Những yếu tố nào nhà đầu tư cần lưu ý? Hãy cùng Gia Cát Lợi tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây!

Dành cho nhà đầu tư:

• Hàng hóa phái sinh là gì?
• Giao dịch hàng hóa là gì?
• Học đầu tư hàng hóa cho người mới bắt đầu.

Hợp đồng kỳ hạn là gì?

Về cơ bản, hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận mua hoặc bán một lượng tài sản cơ sở nhất định vào một thời điểm xác định trong tương lai. Hợp đồng phái sinh này giúp cả hai bên giảm thiểu rủi ro trước biến động giá trên thị trường hoặc tận dụng cơ hội để đầu cơ nhằm tìm kiếm lợi nhuận.

Tài sản cơ sở có thể là ngoại tệ, hàng hóa, chứng khoán, chỉ số chứng khoán.

Thời điểm xác định trong tương lai gọi là ngày thanh toán hợp đồng hay ngày đáo hạn.

Thời gian từ khi ký hợp đồng đến ngày thanh toán là kỳ hạn hợp đồng. Giá xác định áp dụng trong ngày thanh toán hợp đồng gọi là giá kỳ hạn.

Khi hợp đồng được ký kết, hai bên chưa cần trao đổi tài sản cơ sở hay thanh toán tiền ngay. Việc thanh toán chỉ diễn ra vào thời điểm đã thỏa thuận trong hợp đồng. Đến lúc đó, cả hai bên đều phải thực hiện giao dịch mua bán theo mức giá đã cam kết, dù giá thị trường lúc đó có biến động ra sao.

Ví dụ:

Vào ngày 1/02/2020, A ký hợp đồng kỳ hạn mua của B 1 tấn cà phê với kỳ hạn 3 tháng (tức là vào ngày 1/05/2020) với giá 9.000đ/kg. B được gọi là người bán trong hợp đồng kỳ hạn, A là người mua trong hợp đồng kỳ hạn. Sau 3 tháng B phải bán cho A 1 tấn cà phê với giá 9.000đ/kg và A phải mua 1 tấn cà phê của B với giá đó, cho dù giá cà phê trên thị trường sau ba tháng là bao nhiêu đi nữa.

Hợp đồng kỳ hạn có thể giao dịch dựa trên cơ sở giao dịch các tài sản cơ sở như hàng hóa, chứng khoán, ngoại tệ.

Các loại hợp đồng cơ bản bao gồm: 

• Hợp đồng kỳ hạn (Forward Contract): là thỏa thuận giữa bên mua và bên bán mà không thông qua sở giao dịch
• Hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn (còn gọi là hợp đồng tương lai – Futures Contract): là thỏa thuận giữa bên mua và bên bán thông qua sàn giao dịch tập trung.

Xem thêm:

Công cụ phái sinh

Hợp đồng tương lai (futures contracts)

Hợp đồng quyền chọn (options)

Hợp đồng hoán đổi

Đặc điểm của hợp đồng kỳ hạn

Hợp đồng kỳ hạn giúp quản lý rủi ro giá cả nhưng đi kèm với những đặc điểm riêng. Dưới đây là những điểm quan trọng cần biết.

• Là thỏa thuận trực tiếp giữa bên mua và bên bán mà không thông qua sở giao dịch. Điều này giúp linh hoạt trong các điều khoản nhưng cũng đi kèm với rủi ro tín dụng cao hơn.
• Các điều khoản trong hợp đồng như số lượng, giá cả, thời gian thanh toán và phương thức giao nhận, đều do hai bên tự thỏa thuận mà không theo một quy chuẩn cố định.
• Không có sự trao đổi tài sản cơ sở hoặc thanh toán tại thời điểm ký kết hợp đồng. Việc thanh toán chỉ diễn ra vào ngày đáo hạn, theo mức giá đã cam kết.
• Giao dịch không thông qua sở giao dịch tập trung, hợp đồng kỳ hạn không có cơ chế ký quỹ hay bảo đảm thanh toán, dẫn đến rủi ro đối tác nếu một bên không thực hiện nghĩa vụ hợp đồng.
• Không được giao dịch trên sàn nên hợp đồng này khó mua bán lại hoặc chuyển nhượng cho bên thứ ba trước khi đáo hạn.

Giá trị của hợp đồng kỳ hạn

Hợp đồng kỳ hạn bao gồm hai bên: Một bên đồng ý mua và một bên đồng ý bán tài sản với một mức giá ấn định trước tại thời điểm được xác định trong tương lai.

Giá trị nhận được của người ở vị trí mua trong hợp đồng cho một đơn vị tài sản là S(t) – K

Trong đó: – K là giá kỳ hạn được ấn định trước trong hợp đồng.

– S(t) là giá giao ngay của tài sản cơ sở trên thị trường tại thời điểm kết thúc hợp đồng.

Giá kỳ hạn được ấn định từ ngày các bên ký hợp đồng, mức giá này sẽ không thay đổi cho dù giá của tài sản cơ sở trên thị trường có thể thay đổi.

Đến thời điểm đáo hạn, người mua bắt buộc phải mua tài sản cơ sở có giá trên thị trường là S(t) với giá kỳ hạn đã ấn định trước là K.

Tương tự như vậy, giá trị nhận được của người ở vị trí bán cho một đơn vị tài sản là: K – S(t).

Nếu S(t) > K: Người mua có lãi và người bán lỗ

Nếu S(t) < K: Người mua lỗ và người bán có lãi.

Lãi lỗ từ hợp đồng kỳ hạn = giá trị nhân được – phí hợp đồng

Do hợp đồng kỳ hạn không phát sinh chi phí giao dịch, nên khoản lãi hoặc lỗ của mỗi bên tham gia chính là phần chênh lệch từ giá trị nhận được.

Ví dụ: Vào ngày 3/2/2013, công ty A ký hợp đồng kỳ hạn với công ty B mua 100 tấn gạo với kỳ hạn 3 tháng và mức giá thỏa thuận là 8 triệu đồng/tấn gạo. Trong hợp đồng này, công ty A là bên mua, còn công ty B là bên bán.

Tại thời điểm ký kết, mức giá được ấn định không mang lại lợi thế về giá cho bất kỳ bên nào, do đó giá trị hợp đồng ban đầu bằng 0. Tuy nhiên, nếu giá gạo trên thị trường thay đổi trong tương lai, giá trị hợp đồng cũng sẽ biến động theo, dẫn đến lãi hoặc lỗ cho mỗi bên tùy theo hướng đi của giá.

Cùng xem bảng minh họa lãi lỗ của công ty A tại thời điểm thực hiện hợp đồng ngay dưới đây:

Giá gạo trên thị trường S(t)	10	9	8	7	6
Lãi lỗ	2	1	0	-1	-2

Nếu công ty A có lãi từ hợp đồng kỳ hạn thì công ty B sẽ lỗ và ngược lại.

So sánh hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai 

Điểm giống nhau:

Hợp đồng tương lai (Futures Contract) và hợp đồng kỳ hạn (Forward Contract) đều là sản phẩm của thị trường hàng hóa phái sinh.

Là công cụ phái sinh, cả hai loại hợp đồng trên có giá trị phụ thuộc vào giá của tài sản cơ sở, bao gồm hàng hóa (như nông sản, kim loại,…) hoặc công cụ tài chính (như cổ phiếu, trái phiếu, lãi suất,…).

Điểm khác nhau:

Giữa hai công cụ phái sinh có những điểm khác nhau cơ bản sau:

Tiêu chí	Hợp đồng kỳ hạn	Hợp đồng tương lai
Định nghĩa	Là thỏa thuận giữa hai bên về việc mua bán một loại tài sản cơ sở vào một thời điểm xác định trong tương lai với mức giá đã thỏa thuận trước.	Là hợp đồng chuẩn hóa giữa hai bên về việc mua bán một loại tài sản cơ sở tại một thời điểm xác định trong tương lai với mức giá đã được thỏa thuận trước.
Tiêu chuẩn hóa hợp đồng	– Không cần chuẩn hóa điều khoản, giá trị, khối lượng của tài sản cơ sở. – Tài sản cơ sở của HĐKH có thể là bất kỳ loại tài sản nào.	– Được niêm yết và tiêu chuẩn trên Sở giao dịch chứng khoán phái sinh. – HĐTL được chuẩn hóa về điều khoản, giá trị, khối lượng của tài sản cơ sở,..
Được giao dịch, niêm yết	– Giao dịch trên thị trường OTC. – Không niêm yết và giao dịch trên thị trường tập trung do tính thanh khoản của HĐKH thấp hơn HĐTL.	Được niêm yết trên thị trường tập trung.
Thời điểm thanh toán hợp đồng	Hai bên sẽ thanh toán vào thời điểm giao hàng.	Thanh toán lỗ lãi hàng ngày.
Rủi ro	Rủi ro của hợp đồng kỳ hạn cao hơn hợp đồng tương lai do tính thanh khoản thấp hơn.	Sở giao dịch tạo ra tính thanh khoản cao cho thị trường hợp đồng tương lai, giúp cho các đối tác tham gia vào hợp đồng tương lai thực hiện các nghĩa vụ của họ có hiệu quả hơn so với khi tham gia vào hợp đồng kỳ hạn.
Tài sản thế chấp	Có thể là bất kỳ loại tài sản nào.	Được chuẩn hóa về điều khoản, giá trị, khối lượng của tài sản cơ sở,..
Tính thanh khoản hợp đồng	Thanh khoản thấp hơn HĐTL	Sự tồn tại của công ty thanh toán bù trừ và sự thuận lợi của việc giao dịch qua sở khiến cho tính thanh khoản của các hợp đồng tương lai cao hơn nhiều so với các hợp đồng kỳ hạn.
Đóng vị thế	Nhà đầu tư tham gia hợp đồng kỳ hạn có thể thực hiện đóng vị thế bằng cách tham gia vị thế ngược đối với hợp đồng kỳ hạn tương tự.	– Dễ dàng đóng vị thế: nhà đầu tư có thể đóng vị thế bất cứ lúc nào bằng cách tham gia vị thế ngược đối với HĐTL tượng tự. – Từ đó giúp người sở hữu HĐTL linh hoạt trong việc sử dụng nguồn vốn.
Bù trừ và ký quỹ	Không cần thực hiện ký quỹ.	– Yêu cầu các bên tham gia thực hiện ký quỹ để đảm bảo việc thanh toán mang tính bắt buộc. – HĐTL được thanh toán và bù trừ theo giá thực tế hằng ngày và sẽ thông báo lỗ lãi vào tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư theo giá thực tế và gọi ký quỹ khi cần bổ sung.

Ưu nhược điểm của hợp đồng kỳ hạn

Ưu điểm:

Đối với doanh nghiệp, hợp đồng kỳ hạn là công cụ hiệu quả để phòng ngừa rủi ro biến động giá. Bằng cách cố định mức giá mua hoặc bán tài sản cơ sở, doanh nghiệp có thể đảm bảo nguồn thu hoặc chi phí theo mức giá đã thỏa thuận trước, bất kể sự biến động của thị trường.

Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận riêng giữa hai bên, nên không bị ràng buộc bởi quy chuẩn cố định về hàng hóa giao dịch. Điều này mang lại sự linh hoạt cao trong các điều khoản như thời gian thực hiện, quy mô hợp đồng và lịch giao dịch,…

Hạn chế:

Hạn chế của loại hợp đồng này chính là tính thanh khoản khá kém. Bên bán hoặc bên mua không thể dễ dàng chuyển nhượng vị trí của mình trong hợp đồng trước ngày đáo hạn.

Ví dụ các bên không thể bán hợp đồng khi không thấy có lợi hoặc cũng không thể hủy bỏ hợp đồng khi không có nhu cầu đối với tài sản cơ sở hoặc khi thấy bất lợi.

Một hạn chế lớn hơn nữa chính là rủi ro xảy ra khi một bên tham gia hợp đồng không có khả năng thực hiện hợp đồng. Ví dụ nếu giá tài sản cơ sở trên thị trường giảm xuống quá mạnh và gây tổn thất quá lớn, bên mua có thể từ chối không mua theo cam kết trong hợp đồng.

Ứng dụng hợp đồng kỳ hạn

Hợp đồng kỳ hạn thường được các doanh nghiệp ứng dụng với mục đích phòng ngừa rủi ro giá giảm trong tương lai.

Hợp đồng kỳ hạn được dùng để cố định khoản thu nhập hay chi trả của doanh nghiệp theo một mức giá được ấn định trước, bất chấp sự biến động của tài sản cơ sở trên thị trường.

Hợp đồng kỳ hạn được sử dụng để phòng ngừa rủi ro, ví dụ như rủi ro mất giá tiền tệ (đối với USD hoặc EUR) hay rủi ro biến động giá một loại hàng hóa nào đó (như dầu mỏ, nông sản,…).

Xem thêm: Quản Trị Rủi Ro trong giao dịch Hàng Hóa Phái Sinh

Công ty Gia Cát Lợi mong rằng với những thông tin trên sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về hợp đồng ký hạn. Chúc bạn luôn thành công.

Nhà đầu tư có thể truy cập trang dautuhanghoa.vn để có thêm thông tin về Giao dịch Hàng hóa, cách đầu tư phái sinh hàng hóa hiệu quả. Hoặc để lại thông tin để Gia Cát Lợi có thể hướng dẫn, hỗ trợ bạn tìm hiểu sâu hơn về thị trường này.